Bữa ăn gia đình có một số lợi ích đã được chứng minh như gia tăng tình cảm giữa cha mẹ và con cái, cải thiện tình trạng biếng ăn và hành vi ăn uống quá cá nhân. Ngoài ra, bữa ăn gia đình còn giảm các nguy cơ sức khỏe và giảm hành vi ăn uống cùng tivi hay điện thoại. Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu thêm về ý nghĩa của bữa ăn gia đình với sự phát triển của trẻ.
Từ cá nhân đến tập thể
Đây là bài học mà bạn cần dạy trẻ để giúp trẻ dễ hòa nhập và thành công trong cuộc sống. Nó rất quan trọng vì không đứa trẻ nào có thể sống tách biệt khỏi xã hội và tập thể. Càng am hiểu và thích nghi điều này, tỷ lệ sống còn và phát triển của trẻ càng tốt. Độ tuổi nhỏ <8 tuổi có hàng loạt các lợi ích cho học kỹ năng này như: khả năng nhớ lâu, khả năng bắt chước như copy, khả năng miễn dịch với “bị quê”, khả năng phản biện và đánh giá.
Nhìn vào sự phát triển tự nhiên của 1 đứa trẻ bạn sẽ hiểu. Trong những năm đầu đời, trẻ có khuynh hướng tự khám phá và tập trung phát triển cá nhân và sau đó mở rộng sang môi trường lớn dần. VD. trẻ mới sinh có thể tự thỏa mãn bản thân khi có được những nhu cầu cơ bản như được bú, được chơi. Nhưng, khi lớn hơn bạn sẽ thấy trẻ đòi hỏi nhiều hơn như sẽ không dễ dàng làm 1 đứa trẻ 4-6 tháng chịu bú yên 1 hơi rồi ngủ mà phải mất nhiều thời gian hơn để lôi kéo sự tập trung của trẻ cho việc bú tập trung. Khi trẻ mới ăn dặm sẽ rất dễ dàng để bạn đút muỗng, nhưng sau đó lại rất hay giành lấy muỗng bạn đút hoặc thậm chí tự khám phá.
Ai đã làm trẻ như vậy? Đó là khuynh hướng phát triển tự nhiên của trẻ: đi từ bản thân ra xã hội. Trẻ cần học cách thỏa mãn bản thân, cũng cần phải học cách sống trong xã hội. Hành vi ăn uống của trẻ cũng như vậy. Cho trẻ bắt đầu ngồi ăn cùng gia đình là cách trẻ học cách những thành viên gia đình ăn như thế nào, cũng học về không khí bữa ăn, cũng học về hành vi phát triển trong bữa ăn mà ở đó không chỉ có cá nhân trẻ được thỏa mãn.
Độ tuổi nên bắt đầu làm quen với bữa ăn gia đình là 2 tuổi. Lúc này trẻ có thể ngồi ở bàn ăn của trẻ, nhưng gần bàn ăn gia đình. Mẹ hoặc bố có thể vẫn giữ vai trò chính trong đút hay hướng dẫn trẻ ăn.
Khi trẻ bắt đầu có thể tự ăn (tầm 3 tuổi trở lên) thì hãy cho trẻ chọn ghế và ngồi cùng bàn với cha mẹ và các thành viên khác. Thậm chí bạn có thể áp dụng khi đi tiệc hoặc ăn ở ngoài. Không nên kéo dài việc trẻ ăn riêng hay ăn sớm hơn quá lâu, đặc biệt sau 6 tuổi, trẻ có thể bỏ lỡ nhiều lợi ích của việc ăn cùng gia đình.
Điều gì bạn cần lưu ý trong bữa cơm gia đình?
1. Dạy trẻ bằng ví dụ
Ngay từ nhỏ hãy cho trẻ học những bài học về chia sẻ và hợp tác bằng thực hành thông qua hoạt động chuẩn bị và dọn cơm. VD. cho trẻ tham gia để đũa muỗng lên bàn, xếp khăn giấy hoặc để rau vào dĩa.
Thậm chí bạn nên cho trẻ tham gia vào hoạt động trong bữa ăn thay vì chỉ múc sẵn thức ăn cho trẻ. Trẻ cũng có thể học được sự thất bại-thành công trong bữa cơm nếu bạn cho phép trẻ thử. VD, cho phép trẻ múc 1 số loại thức ăn nào đó và hướng dẫn trẻ múc. Trẻ có thể học làm sao múc được món mặn, món nước hoặc xới cơm.
2. Tránh nói chuyện về các vấn đề thành tích, kết quả học hay khuyết điểm của trẻ trong bữa ăn.
Câu chuyện quanh bữa ăn nên là các hoạt động mà có thể tìm điểm chung của phần lớn các thành viên, không có tính chỉ trích. Khi trẻ góp phần vào, bạn nên lắng nghe và xác nhận sự hiểu và lắng nghe của bạn cho trẻ hiểu.
3. Không được phép đùa nghịch trong bữa ăn chung
Việc đùa nghịch trong bữa ăn chung là không được phép cho cả người lớn và trẻ con. Bạn sẽ làm gì khi trẻ bắt đầu đùa giỡn trong bữa ăn? Đó là lúc trẻ cần hiểu 1 khái niệm là luật không được giỡn trong bữa ăn. Trẻ con nhỏ quá liệu có hiểu luật không? Với trẻ 3-5 tuổi vẫn có thể hiểu nhưng cần phải làm hơi khác. VD. quy định hành vi nào là không được và được khi ăn trên bàn, dán sticker lên cửa tủ lạnh để trẻ dễ nhìn thấy, để trẻ biết luật và cách xử lý khi vi phạm.
Cho trẻ biết rằng ai cũng sẽ bị phạt dù là cha mẹ. Với gia đình nhỏ sẽ dễ có hiệu quả hơn từ giải pháp này. Nếu gia đình có ông bà thì khó hơn, nếu trẻ giỡn lúc này bạn chỉ cần thể hiện một cách nghiêm nghị để trẻ hiểu hành vi này là không được phép khi ăn là được. Cách ứng xử kiểu như bạn không hoan nghênh hành động đó của trẻ sẽ làm trẻ học cách làm đúng như mọi người. Nó sẽ mất thời gian hơn, nhưng vẫn hiệu quả cho mọi gia đình.
4. Tránh các thiết bị điện tử làm gián đoạn bữa ăn.
Cha mẹ tập cách tắt các thiết bị này để làm gương cho trẻ. Trẻ có khả năng copy hành vi rất tốt. Khi tất cả tập trung việc ăn hơn là chơi thì trẻ sẽ học nó. Đó là điều chúng ta cần dạy trẻ.
Với những ý nghĩa quan trọng của bữa ăn gia đình với sự phát triển của trẻ và những điều cần lưu ý ở trên, mong rằng các bạn đã có những thay đổi phù hợp để có được một bữa ăn gia đình đúng nghĩa.
Tham khảo: BS Anh Nguyen. Why the Family Meal Is Important. Stanford Children’s Health. Delistraty C.D. (2014) The Importance of Eating Together. The Atlantic.
